श्रीकृष्ण जन्माष्टमीच्या निमित्त पं.ऋषिकेश महाले यांची रसिकाना राधे श्याम श्याम श्याम भक्तीगीताची भेट

पुणे | प्रतिनिधी,

भारतीय संस्कृतीमध्ये श्रीकृष्ण जन्माष्टमी हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून भक्ती, प्रेम, करुणा, अध्यात्म आणि संगीताचा अविस्मरणीय सोहळा मानला जातो. भगवान श्रीकृष्णाच्या जन्मोत्सवाचे औचित्य साधत ४ सप्टेंबर २०२६ रोजी जन्माष्टमीच्या शुभमुहूर्तावर सुप्रसिद्ध गायक, संगीतकार, गीतकार आणि ध्वनिमुद्रण तज्ज्ञ पंडित हृषिकेश महाले यांचे नवीन हिंदी भक्तिगीत ‘राधे श्याम श्याम श्याम’ रसिकांच्या भेटीला येत आहे. के सी ए फिनिक्स स्टुडिओ या लेबलअंतर्गत प्रदर्शित होणारे हे भजन भक्ती, नामस्मरण आणि भारतीय संगीतपरंपरेचा सुंदर संगम घडवणारी एक सुरेल कलाकृती ठरणार असल्याची अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

आजच्या डिजिटल युगात संगीताचे स्वरूप झपाट्याने बदलत असले, तरी भक्तिसंगीताचे महत्त्व आजही अबाधित आहे. आधुनिक ध्वनीतंत्रज्ञानाचा वापर करताना भक्तिभावाची पवित्रता जपणाऱ्या मोजक्या कलाकारांमध्ये पंडित हृषिकेश महाले यांचे नाव आदराने घेतले जाते. गेली अनेक दशके त्यांनी गझल, भक्तिगीत, भावगीत, हिंदी आणि मराठी गीतांच्या माध्यमातून रसिकांच्या मनात वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. ‘राधे श्याम श्याम श्याम’ हे भजन त्यांच्या या दीर्घ संगीतप्रवासातील आणखी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे.

या भजनाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची सहज, सरळ आणि हृदयाला भिडणारी शब्दरचना. ‘राधे श्याम श्याम श्याम’ हा मुखडा ऐकताच भक्त नकळत नामस्मरणात तल्लीन होतो. वारंवार उच्चारले जाणारे ‘श्याम’ हे नाव मनाला शांत करणारे, श्रद्धा दृढ करणारे आणि भक्तीचा अनुभव देणारे ठरते. भारतीय संतपरंपरेत नामस्मरणाला अत्यंत महत्त्व आहे. संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, मीराबाई, सूरदास, नरसी मेहता यांसारख्या संतांनी परमेश्वराच्या नामाची महती आपल्या रचनांमधून जगासमोर मांडली. त्याच परंपरेचा आधुनिक काळातील सुरेल विस्तार म्हणजे ‘राधे श्याम श्याम श्याम’ असे म्हणणे वावगे ठरणार नाही.

भजनाची संगीतरचना ही त्याची आणखी एक जमेची बाजू आहे. साधी, मधुर, सहज गुणगुणता येईल अशी चाल, शब्दांना न्याय देणारे संगीत, भारतीय वाद्यांचा सुरेल वापर आणि भावपूर्ण गायकी यामुळे हे भजन प्रत्येक वयोगटातील रसिकांना आपलेसे वाटेल. मंदिरातील भजन, सामूहिक नामस्मरण, सांस्कृतिक कार्यक्रम किंवा घरातील सकाळची पूजा—प्रत्येक ठिकाणी हे भजन सहजपणे सादर करता येईल, अशी त्याची बांधणी आहे. या भजनाचे गीतकार, संगीतकार आणि गायक अशी तिहेरी भूमिका पंडित हृषिकेश महाले यांनी निभावली आहे. एका कलाकृतीच्या प्रत्येक अंगावर एकाच कलाकाराचा भावनिक आणि कलात्मक ठसा उमटल्यामुळे या भजनाला एक वेगळीच एकात्मता प्राप्त झाली आहे. शब्द, स्वर आणि सादरीकरण यांचा सुंदर मेळ साधण्याची त्यांची हातोटी या नव्या निर्मितीत पुन्हा एकदा अनुभवायला मिळणार आहे.

पंडित हृषिकेश महाले हे केवळ गायक नाहीत, तर भारतीय संगीत परंपरेचे अभ्यासक, संगीतकार, गीतकार आणि ध्वनिमुद्रण क्षेत्रातील अनुभवी व्यक्तिमत्त्व म्हणूनही ओळखले जातात. अनेक दशकांच्या सातत्यपूर्ण संगीतसाधनेतून त्यांनी भक्तिसंगीत, गझल, भावगीत आणि विविध प्रकारच्या संगीतनिर्मितीत मोलाचे योगदान दिले आहे. त्यांची रचना ही केवळ ऐकण्यापुरती नसून ती मनाला विचार करायला लावणारी, अध्यात्माशी जोडणारी आणि भक्तीचा अनुभव देणारी असते.

‘राधे श्याम श्याम श्याम’ या भजनामध्ये श्रीकृष्णाच्या नावातील सामर्थ्य अधोरेखित करण्यात आले आहे. आजच्या धावपळीच्या जीवनात मानसिक ताण, अस्वस्थता आणि असुरक्षितता वाढत असताना नामस्मरण हे मनःशांतीचे प्रभावी साधन ठरू शकते, हा संदेश या भजनातून दिला आहे. श्रीकृष्ण हा केवळ पुराणातील देव नसून प्रेम, कर्तव्य, धर्म, करुणा आणि जीवनकलेचे प्रतीक आहे. त्यामुळे श्रीकृष्णाचे नाव घेताना भक्ताला केवळ धार्मिक नव्हे तर मानसिक आणि आध्यात्मिक बळही मिळते, ही भावना या गीतात प्रभावीपणे व्यक्त होते.

या भजनाच्या ध्वनिमुद्रणासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला असून, प्रत्येक स्वर आणि प्रत्येक शब्द स्पष्टपणे श्रोत्यांपर्यंत पोहोचावा यासाठी विशेष काळजी घेण्यात आली आहे. के सी ए फिनिक्स स्टुडिओने दर्जेदार ध्वनीनिर्मिती, संगीत संयोजन आणि सादरीकरणाचा उच्च दर्जा कायम राखत ही कलाकृती साकारली आहे.

जन्माष्टमीच्या निमित्ताने दरवर्षी असंख्य नवीन भक्तिगीते प्रदर्शित होतात; मात्र काही निवडक रचनाच काळाच्या कसोटीवर टिकून राहतात. त्यासाठी केवळ चांगले संगीत पुरेसे नसते, तर त्यामागे अस्सल भक्तिभाव, अर्थपूर्ण शब्द आणि मनाला भिडणारे सादरीकरण आवश्यक असते. ‘राधे श्याम श्याम श्याम’ या भजनामध्ये ही सर्व वैशिष्ट्ये असल्याने ते भक्तांच्या मनात दीर्घकाळ स्थान निर्माण करेल, असा विश्वास संगीतप्रेमींमध्ये व्यक्त होत आहे.

या भजनाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्याची सामूहिक गायनासाठीची उपयुक्तता. सोपी चाल, लक्षात राहणारा मुखडा आणि भक्तीपूर्ण वातावरण निर्माण करणारी रचना यामुळे मंदिरे, भजन मंडळे, आध्यात्मिक शिबिरे, श्रीकृष्ण जन्माष्टमी उत्सव आणि विविध धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये हे भजन सहजपणे सादर केले जाऊ शकते.

भारतीय संस्कृतीतील राधा-कृष्ण प्रेम ही भक्तीची सर्वोच्च अभिव्यक्ती मानली जाते. ‘राधे’ आणि ‘श्याम’ या दोन नावांचा एकत्र उच्चार भक्ताच्या मनात प्रेम, समर्पण आणि अध्यात्म यांचा सुंदर संगम घडवतो. म्हणूनच या भजनाचे शीर्षकही अत्यंत अर्थपूर्ण आहे. मुखड्यातील ‘राधे श्याम श्याम श्याम’ हा सततचा जप प्रत्येक श्रोत्याच्या मनात भक्तीचा स्पंदनशील अनुभव निर्माण करतो.

डिजिटल माध्यमांच्या विस्तारामुळे आज भारतीय भक्तिसंगीत जगभरातील रसिकांपर्यंत सहज पोहोचत आहे. भारताबरोबरच अमेरिका, कॅनडा, युरोप, मध्यपूर्व आणि इतर अनेक देशांतील भारतीय व श्रीकृष्णभक्तांसाठीही हे भजन विविध डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध होणार आहे. त्यामुळे भारतीय भक्तिसंगीताचा गोडवा जागतिक स्तरावर पोहोचविण्याच्या दिशेने ही एक महत्त्वाची पायरी ठरणार आहे.

जन्माष्टमीच्या मंगलप्रसंगी भक्तांनी श्रीकृष्णाच्या चरणी भक्ती अर्पण करताना हे भजन ऐकावे, आपल्या कुटुंबीयांसोबत आणि मित्रपरिवारासोबत शेअर करावे आणि नामस्मरणाचा संदेश अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवावा, असे आवाहन पंडित हृषिकेश महाले यांनी केले आहे. भक्ती, संगीत आणि संस्कृती यांचा सुंदर मिलाफ असलेले ‘राधे श्याम श्याम श्याम’ हे भजन ४ सप्टेंबर २०२६ रोजी जन्माष्टमीच्या शुभमुहूर्तावर प्रदर्शित होत असून, श्रीकृष्णभक्तांसाठी ही निश्चितच एक अविस्मरणीय संगीतभेट ठरणार आहे